Project in beeld

Actueel
Artikel delen

It giet oan, primeur innovatieve woningen in Friesland

In Leeuwarden staan sinds kort veertien woningen, de eersten die zijn gebouwd volgens het nieuwe innovatieve concept Rockzero van Rockwool. Kenmerken: duurzaam, NOM, energiezuinig, circulair, kortom: klaar voor de toekomst. Zaanderwijk bouwde de bijzondere woningen, samen met Rockwool en Woningstichting Elkien. Behalve de primeur van het bouwconcept, is het project opmerkelijk omdat Zaanderwijk – vastgoedonderhoudsbedrijf sinds 1982 – voorheen nog nooit nieuwe woningen had gebouwd. En dan ontwikkelden ze ook nog een steenstrippenplakmachine.

Tekst: Carla Debets Bouwtekst
Beeld: Zaanderwijk

De veertien woningen in de wijk Tolhuizen in Leeuwarden vormen aan de buitenzijde een niet-alledaagse aanblik. De gevels zijn namelijk deels afgewerkt met gevelpanelen (Rockpanel) waarin schaatsende figuren zijn uitgefreesd, een idee van TWA architecten. De woningen zijn namelijk gebouwd vlak bij de Bonkevaart (Bonkefeart), de finishplaats waar mannen als Reinier Paping en Evert van Benthem hun eerste kruisje van de befaamde Elfstedentocht wisten binnen te halen. Met ook nog een Elfstedenkruisje verwerkt hoog in de kopgevels zijn de woningen helemaal thuis op deze locatie.

Plakmachine voor steenstrips

De steenstrips liggen klaar om door de steenstripplakmachine ‘opgepakt’ te worden.

Behalve de gevelpanelen met schaatsers kregen de woningen deels afwerkingen met steenstrips. Zaanderwijk bedacht en ontwikkelde hiervoor een mobiele steenstripplakmachine om a. het plakken van de steenstrips te versnellen, en b. het werk lichter te maken. Fred Braaksma, algemeen directeur: ‘Het bleek echter nogal moeizaam om hiervoor medewerking van de markt te krijgen. Zo eiste de steenstrippenfabrikant van alles, maar gaf nergens echt garantie op. De vele onzekerheden op de bouw qua bewerking maakten het productietechnisch eigenlijk onmogelijk. Een beter type lijm voor buitenverwerking bijvoorbeeld werd afgeraden omdat de steenstripfabrikant hier geen afspraken mee had, of niet getest had.

Als Zaanderwijk kunnen we slecht tegen het principe van ‘zo doen we dat altijd’ in de Nederlandse bouw. Dus op een avond hebben we een mal gemaakt van hout en karton waarbij we 1 m2 hebben nagemaakt qua metselverband. Toen hebben we een ‘machinefabriek’ in de omgeving gevraagd of ze een machine konden maken die in één keer 72 strippen kon optillen met lucht. Met de machine kunnen we nu twee tot drie keer sneller werken. Vervolgens hebben we nog een railconstructie voor de machine bedacht zodat onze mensen hem aan de gevel konden hangen en alleen nog maar voor de stootvoegen de maatvastheid in de gaten moesten houden. De machine werkt op vacuüm via een compressor. Omdat deze uniek was, hebben we hem wel gepatenteerd.’

De steenstrips moeten voor de verwerking met de machine wel vlak zijn, en geen productiegaatjes bevatten want dan pakken de vacuumrubbers ze niet. Daarnaast moet de fabrikant er voor zorgen dat de strips strak in de doos zitten zodat ze niet gebogen zijn.

Het ‘geheim’ achter de gevels

Kolommen met staal versterkt voor het opnemen van trekkrachten.

Achter de twee bijzondere gevelafwerkingen bevindt zich een opmerkelijk nieuw bouwconcept, namelijk Rockzero van Rockwool. Braaksma: ‘Het systeem lijkt op houtskeletbouw. Er zijn kolommen van leverancier Rockwool met een versterking van staal om de trekkrachten in de kolommen op te vangen. Verder bestaan de wanden uit drie verschillende densiteit isolatie: 50 mm binnen, 102 mm in de midden en 160 mm aan de buitenzijde. De binnenwanden worden stabiel afgewerkt met 18 mm OSB wat ook voor de luchtdichte schil zorgt. De wandafwerking aan de binnenzijde is 15 mm gipsgebonden vezelplaat.’ De R-waarde van de gevels en daken ligt rond de 9. De schil is voldoende luchtdicht volgens de NOM-eisen; de steenwolisolatie is een natuurlijk materiaal (uit basalt, een natuurproduct en onuitputtelijke bron), dampopen, 100 procent recyclebaar, geluidwerend en brandveilig.

“Het systeem lijkt op houtskeletbouw.”

Op de complete dakisolatievlakken liggen zonnepanelen, 34 stuks per woning met een capaciteit van 285 Kwu per paneel. Braaksma: ‘De zonnepanelen zijn het dak. Hiervoor hebben we een intern gootsysteem uitgewerkt waardoor het water dat nog langs de naden kan komen automatisch in de goot van de woning geloosd wordt. De bewoners hebben van ons de garantie dat ze zo’n 7170 Kwh op hun dak hebben. Daarvan kunnen ze hoogstwaarschijnlijk de overcapaciteit benutten zolang de salderingsregeling geldt.’
De woningen hebben geen gasinstallatie. De verwarming gebeurt door drie IR (InfraRood) panelen op de begane grond en – voor ‘noodgevallen’ – heeft de eerste verdieping elektrische convectorkacheltjes. De woningen hebben verder een warmtepompboiler van 300 liter, met MV warmteterugwinning en er zijn roosters voor natuurlijke ventilatie. De woningen hebben een zeer lage TCO (Total Cost of Ownership) prognose voor de exploitatie en dat is zeer interessant voor de woningcorporatie.

Bouwen zonder bestek

‘Het Rockzero concept was weliswaar in producten uitgedacht en de R&D afdeling van Rockwool had – rond eind 2015 – een kleine proefopstelling gemaakt, maar een bouwmethode voor meerdere woningen ontbrak en ook diverse details stonden nog niet op papier’, vertelt Braaksma. ‘Je hoeft voor dit concept geen bouwer van nieuwbouwwoningen te zijn, want dit proces gaat compleet anders.’ Zaanderwijk heeft inmiddels wel een bouwbedrijf opgericht. De nodige bouwkennis had het bedrijf wél in huis.

De binnenwanden worden stabiel afgewerkt met 18 mm OSB wat ook voor de luchtdichte schil zorgt. De wandafwerking aan de binnenzijde is 15 mm gipsgewonden vezelplaat.

Gezien het innovatieve karakter van de woningen werd in de planvormingsfase alle aandacht gegeven aan het Rockzero systeem en de specifieke detaillering. Keuzes voor andere zaken – zoals de gevelafwerkingen – werden naar ‘later’ geschoven. ‘Alle gevels zijn ter plaatse opgebouwd’, licht Braaksma toe. ‘Het feit dat Rockwool uit Denemarken komt, kwam echt tot z’n recht, het leek wel Legoland. Het was een compleet nieuw concept met nieuwe producten die zeker op dat moment niet klaar waren om te prefabriceren. Op deze manier konden we echter wel veel kinderziektes qua extra productfaalkosten voorkomen omdat je het in het werk pas ging monteren en op dat moment details en dergelijk nog wel kon aanpassen of bijsturen.’

Hoe het begon?

Er was geen prijsvraag of ‘uitvraag’ bij Woningstichting Elkien uit Heerenveen. Braaksma: ‘Zaanderwijk is sinds 2013 ketenpartner bij Elkien. In een aanvullende selectie en verdeling van het bezit in regio’s, werd Zaanderwijk geselecteerd voor zo’n 6200 vhe’s in de regio Leeuwarden, voor planmatig onderhoud, woningverbetering (NOM/NOM-ready) en renovatie van keukens, douches en toiletten. Elkien koos voor partijen die niet alleen op efficiënte wijze ketensamenwerking in uitvoering brengen, maar ook innovatieve aanpakken naar voren brengen met het juiste businessmodel.’

De daken werden als prefab elementen op de woningen geplaatst. Op de dakvlakken liggen zonnepanelen, 34 stuks per woning met een capaciteit van 285Kwu per paneel.

En hij vult aan: ‘Sinds 2011 is Zaanderwijk reeds partner van Rockwool Nederland, in meerder opzichten dan alleen afnemer. Eind 2015 kwam de R&D afdeling van Rockwool met een aantal producten voor de bouw van een woning waarvan een proefmodel was uitgewerkt. Met deze informatie onder de arm stapte Zaanderwijk naar Elkien. Het enthousiasme werd gedeeld en ‘in het diepste geheim’ werd een team geformeerd van Elkien, Zaanderwijk en Rockwool om deze innovatie zodanig qua planvorming uit te werken dat Zaanderwijk de eerste 14 woningen zou gaan bouwen voor Elkien. Het initiatief was een feit.’

BouwTotaal

Gratis BouwTotaal Nieuwsbrief

Actualiteit, rubrieken met praktische informatie, inspiratie en meer: abonneer je gratis op de BouwTotaal nieuwsbrief!

Nieuwsbrief