Bouwen op een luchtkavel

Artikel delen

In Den Haag werd onlangs de uitslag bekend gemaakt van een prijsvraag waarbij Slimbouwen in de persoon van Jos Lichtenberg als jury adviseur mocht optreden. De prijsvraag droeg de uitdagende naam: ‘Bouwen op elkaar’.

Tekst: Jos Lichtenberg

Met de uitgifte van bouwterreinen wordt nog steeds voorzien in een enorme vraag. Nog steeds is het dringen als er vrije bouwkavels worden uitgegeven en dat is toch een signaal. In de Randstad is ruimte wel een heel schaars goed natuurlijk, vandaar dat het een intellectuele uitdaging is om te voorzien in deze basis behoefte. Den Haag schreef een prijsvraag uit en daagde creatief Nederland uit om te komen tot gestapelde bouwterreintjes. De opgave was om een concept te bedenken waarmee met een hoogte van tenminste 30 meter invulling kon worden gegeven aan deze vraag om naar eigen wens een huis te realiseren. Maar liefst 125 inzenders voelden zich uitgedaagd en streden voor de eer en mogelijk de kans om hun innovatieve gedachten te realiseren. Er waren oplossingen met structuren als een soort rek, met units opgehangen aan een schacht (de verticale straat), jack block oplossingen (de bovenste verdieping wordt het eerst gebouwd en opgekrikt voor de op één na hoogste verdieping, et cetera), gestapelde 3D units, wokkelvormig geschakelde woningen, enzovoort. Slimbouwen is wel heel erg gemaakt voor dit soort opgaven. Nieuwe concepten en technieken maken een scheiding openbaar, collectief en privaat mogelijk.

Alles op zijn kop
Bij de opgave ging het niet alleen om een conceptuele uitwerking, maar ook om het aandragen van ideeën om de overlast van bouwende bovenburen te beperken, om duurzaamheid, om een juridisch kader te scheppen in een te verkavelen gebouw en om de financierbaarheid. Het ging niet om een ontwerp voor een gebouw, maar om een conceptontwikkeling waarbij alles op zijn kop lijkt te moeten worden gezet. Kortom, een heerlijke opgave met prachtige resultaten. Interessant met name hoe de opgave werd aangevlogen, de redeneertrant, de worsteling met de vele ingrediënten. De één met complete vrijheid, de ander met een meer in mijn ogen (geconditioneerd in de oude architectenrol) te geregisseerde oplossing.
Kennelijk helpt het om een afwijkende opgave te hebben om tot originele oplossingen te komen. Voor de deelnemers een nieuw speelveld waar zij frivool doorheen dartelden. Tegelijkertijd merk je dat het voor sommigen moeite kost om het oude denken helemaal los te laten.
Wat opviel is dat op een enkele inzending na, de nadruk vooral lag op het scheppen van een visueel beeld. De andere aspecten, zoals duurzaamheid, business case en juridische scheiding, werden meestal besproken omdat de opgave het afdwong, maar waren veelal onderbelicht. Ook de bouwtechniek bleef bij de meesten op een globaal niveau, waar die in Slimbouwen kringen toch direct uitdagingen oproept, zoals: waar zitten de leidingen, waar ligt de scheiding openbaar-privaat, hoe kan ik overal bij, hoe kan ik het contactgeluid (denk aan de constante bouwactiviteit) temmen, hoe gaan we met energie, ventilatie en comfort om en hoe richt ik mijn proces in?
Slechts een enkeling gaf een nauwkeurig antwoord op een deel van dit soort zaken. Wellicht mag je ook niet meer verwachten van een ideeën prijsvraag, maar toch zegt het iets over de handicap van hedendaagse ontwerpers in de nieuwe wereld. De toekomstige opgave vereist veel meer kennis van bedrijfskundige processen en productietechnieken en je merkt dat die bij velen achterblijft.

Drie winnaars

Dat neemt niet weg dat de prijsvraag veel nieuwe visies en ideeën opleverde. In Den Haag werden drie winnaars aangewezen (zie de illustraties). Zij kregen de opdracht om hun inzending verder uit te werken. Met name ook aangaande de ontbrekende aspecten. Binnenkort horen we meer en kijken we gespannen uit naar de Slimbouwen innovatie die dit project met zich meebrengt en waarmee Den Haag internationaal op de kaart zal worden gezet.