fbpx

Wikkelhouse is doorontwikkeld

Artikel delen

Vijftien jaar geleden bedacht René Snel het principe voor het Wikkelhouse. Karton wikkelen om een mal, hier lijm aan toevoegen en ijzersterke modulaire bouwsegmenten van maken. Hij vond het zelf niet ingewikkeld, maar de markt leek er destijds nog niet klaar voor. Nu, vijftien jaar later, heeft Fiction Factory een doorontwikkelde versie op de markt gebracht. Bouwen met karton is niet meer alleen op papier veelbelovend. Een inspirerend verhaal over papier in de bouw.

Tekst: Ir. Marcel van Mierlo
Foto’s: Yvonne Witte
 

Rick Buchter van Fiction Factory is papierpionier. Op basis van zijn bouwkundige opleiding aan de TU-Eindhoven en Hogeschool van Amsterdam  is hij geknipt voor het Wikkelhouse en ontvouwt zich een gepassioneerd gesprek. ‘Het Wikkelhouse is een uitvinding van René Snel, die een tomatenkrat ontwikkelde waarbij hij lagen golfkarton rondom een mal wikkelde. Later heeft hij dit principe toegepast op het Wikkelhouse, een duurzaam en verplaatsbaar huis, gemaakt van golfkarton. Fiction Factory uit Amsterdam voegde een waterkerende en ademende laag toe waardoor het huis bestand is tegen regen en wind. Gecombineerd met de modulaire verbinding tussen de wikkels maakt dit het huis uniek.’
 

Het huidige Wikkelhouse maakt gebruik van een open-gevelsysteem afgewerkt met houten gevelpanelen van Pools Grenen.

 

Modulaire opbouw

Op de vraag welke functies het Wikkelhouse in de toekomst kan vervullen, reageert Rick resoluut: ‘Een betere vraag is, welke functies kan het huis niet vervullen? Het is een modulair concept en met behulp van een drietal modules kan de gebruiker een huis samenstellen naar zijn of haar behoefte. Om te beginnen heb je de standaard module, de kartonnen wikkel die de ruimte creëert. We leveren ook een kopgevel module, die de rij met modules aan het einde afsluit. En dan is er de technische module. In deze module zijn toilet, douche, keuken en alle technische installaties verwerkt.’
De rest van het interieur kan de gebruiker zelf bepalen. Later kunnen de modules weer los worden gekoppeld om in een andere samenstelling of configuratie opnieuw te worden gebruikt.
 

Aan de binnenzijde wordt het karton afgewerkt met een houten afwerklaag. Door de vorm van het huis lopen dak, wand en vloer in elkaar over, waardoor deze aansluitingen optimaal zijn.

Keiharde sandwichstructuur

De draagconstructie van het Wikkelhouse is gemaakt van golfkarton. Rick legt uit hoe de productie in z’n werk gaat: ‘Tijdens het productieproces worden lagen golfkarton rondom een enorme mal gewikkeld, terwijl milieuvriendelijke lijm wordt toegevoegd. Zo ontstaat een keiharde en isolerende sandwichstructuur. Door dit wikkelproces worden warmte-isolatie en constructie op een duurzame manier geïntegreerd in één materiaal, golfkarton.’
De waterdichting wordt verkregen door een waterkerende dampdoorlatende folie als laatste laag over het karton te wikkelen. Over deze folie worden houten gevelpanelen bevestigd die de folie beschermen tegen regen en uv-straling. ‘Aan de binnenzijde wordt het karton afgewerkt met een houten afwerklaag. Door de vorm van het huis lopen dak, wand en vloer in elkaar over, waardoor deze aansluitingen optimaal zijn. De aansluiting tussen de modules is zo gedetailleerd dat deze wind- en waterdicht is, maar wel altijd modulair blijft.’
Het huidige Wikkelhouse maakt gebruik van een open-gevelsysteem afgewerkt met houten gevelpanelen van Pools Grenen. De afwerking van deze gevelpanelen kan aangepast worden en op het dak kunnen desgewenst pv-panelen worden geplaatst.
 

In de technische module bevinden zich wastafel, toilet, wasmachine en douche.

Technische module

Alle voorzieningen zitten verwerkt in de technische module. In de cabine bevinden zich de wastafel, toilet, wasmachine en douche. Enthousiast voegt Rick hier aan toe: ‘Aan de buitenzijde van de cabine kan de keuken worden opgehangen. En in de nok boven de cabine is een technische ruimte waar plek is voor verwarmings-, koelings- en ventilatie-installaties.’ En zo heb je met het Wikkelhouse een complete woning, opgebouwd uit kartonnen modules.
 

Tijdens het productieproces worden lagen golfkarton rondom een enorme mal gewikkeld, terwijl milieuvriendelijke lijm wordt toegevoegd. Zo ontstaat een keiharde en isolerende sandwichstructuur.

Bij het oud papier

‘Het Wikkelhouse is op meerdere manieren duurzaam.’ Rick vertelt graag waarom: ‘Allereerst is tijdens het ontwerp rekening gehouden met hergebruik van de materialen na de levensduur. Het karton kan bijvoorbeeld na zijn levensduur gewoon bij het oud papier en zo gerecycled worden. Bovendien kunnen onderdelen met een kortere levensduur eenvoudig worden vervangen en kunnen de modules afzonderlijk worden hergebruikt door de modulaire koppeling. De 24 lagen golfkarton zorgen voor een goede isolatiewaarde, waardoor het Wikkelhouse met weinig energie te verwarmen is. Een extra voordeel is de aansluiting van het dak met de wanden, waardoor aan de onderzijde van het Wikkelhouse eenvoudig regenwater opgevangen kan worden.’
 

Het Wikkelhouse is inmiddels onder meer te bewonderen op Schiphol, waar het dienst doet als horeca gelegenheid. Deze variant is afgewerkt met aluminium.

 

Eén dag modules koppelen

Het Wikkelhouse is binnen een dag te plaatsen, doordat de modules worden geprefabriceerd. Op de bouwlocatie hoeven de modules alleen aan elkaar gekoppeld te worden. In de meeste gevallen hoeft geen fundering aangelegd te worden en kan worden volstaan met een eenvoudig onderstel. Daarnaast kunnen de voorbereidingen beperkt blijven tot het aanleggen van nuts aansluitingen.
‘De vergunningen die nodig zijn, hangen af van de toepassing. Voor een huisje met een tijdelijk functie zijn andere vergunningen nodig dan voor een permanente functie’, legt Rick uit. ‘In sommige situaties kan het Wikkelhouse vallen binnen regelgeving voor vergunningsvrij bouwen.’
Het Wikkelhouse is inmiddels te bewonderen op Schiphol, waar het dienst doet als horeca gelegenheid, Camping de Lievelinge, waar het te huur is als vakantiehuisje en op het terrein van  Fiction Factory, waar het op afspraak te bezichtigen is. ‘De variant op Schiphol is afgewerkt met aluminium. Dit is kostbaarder en zorgt voor technische uitdagingen om de vochthuishouding op orde te houden. De variant met het open gevelsysteem is onze standaard uitvoering.’ Rick nodigt je graag uit voor een bezichtiging.

Bron: Fiction Factory, rsdevelopments.nl
 

Wat kunnen we leren van Fiction Factory?

Innovaties breken door als de tijd rijp is. René Snel bedacht vijftien jaar geleden het principe van het Wikkelhouse en Fiction Factory vindt nu de tijd rijp voor marktintroductie. Ze zochten samenwerking met bouwkunde student Rick Buchter, vertaalden het innovatieve wikkelproces naar een compleet gebouwtje, maakten een technische module voor installaties én bouwden een prototype. Rick mag inmiddels als medewerker van Fiction Factory het succes verder ontwikkelen; de interesse blijkt groot. De eerste kartonbouwer in Nederland is gestart!
 

De kracht van karton

Karton en papier worden steeds vaker ingezet in de architectuur. Het zijn veelzijdige materialen met veel voordelige eigenschappen. Joeri Bijster van ‘Design & Build’ bedrijf Octatube vertelt gedreven over de innovatieve constructies, die het Delftse familiebedrijf al sinds 1983 ontwikkelt en realiseert: ‘Octatube’s eerste kartonproject, een icosahedron koepel, werd uitgevoerd met architect Shigeru Ban. De koepel, opgebouwd uit kartonnen buizen, is in het voorjaar van 2003 in een tijdsbestek van zeven weken geproduceerd en gemonteerd in IJburg (Amsterdam), waarna de ‘Paperdome’ een paar jaar een tweede leven heeft gehad in Utrecht als tijdelijke multipurpose-ruimte. Het is de bedoeling dat we de koepel terug zullen zien in Amsterdam Noord. In de tussentijd ligt de constructie gedemonteerd opgeslagen.’

Waterdichtheid

Octatube en Shigeru Ban hebben meerdere projecten met karton als constructief materiaal gerealiseerd, waaronder een theater, een sculptuur en een brug. Al deze projecten hadden een tijdelijk karakter, maar worden tot op heden nog steeds herbouwd en gebruikt.
Bij deze projecten dienden ontwerp, ontwikkeling en onderzoek geïntegreerd ingezet te worden in de zoektocht naar een geschikt constructief ontwerp, materiaalkeuze, componentontwerp, productie en montage. Joeri vult aan: ‘Eén van de terugkerende vragen bij het bouwen met karton: hoe voorkom je het indringen van vocht? Op het moment is hier bijvoorbeeld nog een laagje polyethyleen over de kartonnen buizen voor nodig, maar er worden oplossingen getest waardoor dit achterwege kan blijven. Hierdoor wordt het recyclen van de constructie nog gemakkelijker. De duurzaamheid van karton is namelijk een groot voordeel van het bouwen met dit materiaal; de buizen zitten nog in hun eerste of tweede levensfase, maar karton kan veel vaker worden hergebruikt.

Brandbaarheid

In 2012 heeft Octatube een kartonnen vakwerk van 8 bij 8 meter gebouwd voor de uitbreiding van de Delftse hockey- en tennisvereniging ‘Ring Pass’. De constructie voldoet volledig aan de hedendaagse eisen voor permanente gebouwen. Hieronder valt natuurlijk ook brandveiligheid: in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, brandt karton van nature slechter dan hout. Door de hoge dichtheid van het materiaal ontstaat bij brand namelijk een koolstoflaag, waardoor het lang duurt voordat karton vlam vat.’
Octatube heeft veel vertrouwen in meer toepassingen van karton als bouwmateriaal: ‘Wij zien nog meer toekomst voor karton. Het is licht, zeer sterk en goedkoper dan staal, bovendien kan het met meer productontwikkeling en goede controle op herkomst ook echt duurzaam zijn.’
 

 

BouwTotaal en Slim Ruimtegebruik

In januari 2013 is ir. Marcel E. van Mierlo gestart met kennisplatform LEVEN IN TUINEN, een podium voor uitwisseling van kennis over ‘innovatieve en duurzame gebouwtjes in de achtertuin’. Op www.facebook.com/levenintuinen  kan iedereen nieuwe voorbeelden posten en vragen behandelen, die te maken hebben met het leven in de achtertuin. In een twee-wekelijkse interactieve blog op www.levenintuinen.nl behandelt Marcel een specifiek thema, bijvoorbeeld: de kleinst mogelijke footprint (vanaf 1 m2), het tweede leven van zeecontainers, leef je eigen sprookje in een Hobbit Huis, mantelzorg in je achtertuin,  biologische huisjes en plug and play. En natuurlijk thema’s op verzoek van de platformdeelnemers.
In BouwTotaal laat Marcel van Mierlo in iedere uitgave een slimme oplossing van ruimtegebruik zien. De getoonde voorbeelden zijn namelijk niet gebonden aan de achtertuin, maar kunnen overal worden toegepast waar slim ruimtegebruik is gewenst.