Hap geen stof! Zo bescherm je jezelf tegen kwartsstof

Kwartsstof komt vrij wanneer je natuurlijk gesteente bewerkt door bijvoorbeeld zagen, schuren of frezen. Wanneer meer dan 1,5% van gesteente uit kwarts bestaat, spreek je al van kwartshoudend materiaal. De inademing van superkleine hoeveelheden kwartsstof, die vrijkomen bij het zagen, schuren of frezen, kan al leiden tot grote gezondheidsschade. “De kans dat je er kanker door krijgt is zelfs twee keer groter dan voorheen gedacht”, vertelt Johan Timmerman, die namens Volandis onderzoek doet naar schadelijke stoffen.

Waar in steen wordt gehakt, komt kwartsstof vrij

Natuursteen en ook het nóg schadelijkere composietsteen zijn razend populair. Vooral tijdens renovatie en nieuwbouw van woningen wordt het materiaal vaak gebruikt. Composietsteen bestaat voor maar liefst 95% uit kwarts. Johan: “Het is mooi en gaat lang mee. Maar het is ook schadelijk, als je niet de juiste maatregelen neemt bij het bewerken ervan.”

Stoflongen? Niets aan te doen

Toch wordt nog vaak onderschat hoe schadelijk ‘stofhappen’ is. Niet zo vreemd, vindt Johan, want het is moeilijk te zien aan hoeveel stof je blootgesteld wordt. Zichtbaar stof is grover, en komt niet zo diep in je longen terecht. Het fijne stof adem je wél in, en juist dat is het meest schadelijk. Bovendien komt er meer onzichtbaar stof vrij dan zichtbaar stof. Volgens Johan kan je het ongeveer als volgt stellen: als je stof ziet, is er drie keer zoveel onzichtbaar stof in de lucht.

En wie nu regelmatig stof hapt, ervaart pas over een jaar of twintig de gevolgen. Dan is het kwaad al geschied; silicose, oftewel stoflongen, is onomkeerbaar – behandeling kan alleen symptomen beheersen. De kleine kwartsstofdeeltjes veroorzaken littekenvorming in je longen, waardoor die steeds stugger en taaier worden. Ademen kost steeds meer moeite en je longen kunnen minder zuurstof opnemen. Je bent altijd benauwd, hebt een droge hoest en van een trappetje op lopen raak je al buiten adem. Wie stoflongen heeft, heeft ook een veel grotere kans op longkanker.

Overigens blijkt dat bij onbeschermd werken met composietsteen – waarbij extreem hoge concentraties kwartsstof vrijkomen – klachten soms al na vijf tot tien jaar kunnen ontstaan.

Oppassen geblazen

De Gezondheidsraad stelde in het verleden een grenswaarde – wettelijk toegestane concentratie kwartsstof op de werkplek – van 0,075 mg/m3, maar na nieuw onderzoek halveerde de raad deze grens. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat iedere concentratie kan in principe kanker veroorzaken

Dat betekent in feite dat er géén veilige grens is waar je aan kan worden blootgesteld. Je moet dus altijd proberen om de hoeveelheid kwartsstof in de lucht zo laag mogelijk te houden. Johan: “Staar je niet blind op de cijfers. Het beste wat je kan doen, is maximaal maatregelen nemen.”

Welke maatregelen kan je nemen?

• Gebruik materiaal waar minder of geen kwarts in zit.
• Gebruik een werkmethode waar geen stof vrijkomt, bijvoorbeeld knippen in plaats van zagen.
• Gebruik een stofzuiger in plaats van een bezem.
• Werk met stofafzuiging.
• Open ramen en deuren.
• Als er tóch stof vrijkomt, gebruik dan – als laatste redmiddel – adembescherming:
  • Bij afzuiging/nat werken: half- of volgelaatsmasker met P2-filter.
  • Als er geen afzuiging is en niet nat gewerkt wordt: half- of volgelaatsmasker met P3-filter.

Hoe stoffig ben jij?

Volandis lanceert aan het einde van dit jaar een campagne rondom kwartsstof. Hierin worden werknemers en werkgevers meegenomen in de risico’s van kwartsstof. Op de website www.volandis.nl/kwartsstof kan je veel informatie lezen over het onderwerp. Met de quiz ‘Hoe stoffig ben jij?’ ontdek je in een paar minuten welk risico jij loopt tijdens je werk. Bekijk ook het webinar ‘Veilig werken met kwartsstof in de bouw en techniek’, waar onder andere Johan als deskundige aan het woord komt. In de Toolbox Kwartsstof staat informatie over de maatregelen die werkgevers en werknemers kunnen nemen om veilig te werken met kwartsstof.

Let op: Arbeidsinspectie inspecteert extra op kwartsstof

De Nederlandse Arbeidinspectie is een inspectietraject gestart naar blootstelling aan kwartsstof. Bedrijven zijn op de grond van de Arbeidsomstandighedenwet verplicht om risico’s goed in kaart te brengen door blootstelling aan RKS te laten beoordelen, doeltreffende maatregelen te nemen en de werkplek zo gezond en veilig mogelijk te maken. Meer over de inspecties lees je op www.volandis.nl/nieuws.