CO2-uitstoot omlaag met losmaakbare architectuur

Beeld: Lucas van der Wee, tenzij anders vermeld.

In 2016 is de Rechtbank Amsterdam in gebruik genomen en na vijf jaar is het ‘kit of parts’-gebouw, geheel volgens plan, gedemonteerd en opgeslagen. Nu is het een kennislab op de universiteitscampus van Enschede.

Vanwege de grootscheepse nieuwbouw van de Rechtbank Amsterdam had de hoofdstad in 2016 behoefte aan een tijdelijk rechtbankgebouw. De opdrachtgever, het Rijksvastgoedbedrijf, vroeg om het minimaliseren van afval en het maximaliseren van restwaarde. Ontwikkelcombinatie DPCP (Du Prie en cepezedprojects) zag het als een kans om te bewijzen dat het kan: een businesscase voor een representatief gebouw bestemd voor hergebruik. Daarmee nam DPCP een risico, maar het belang om de circulaire economie aan te zwengelen woog zwaarder.

Rekenen met restwaarde is een voorwaarde voor een circulaire economie. DPCP verwerkte het dan ook in zijn prijsbepaling, al was er bij aanvang van het project nog geen koper voor de losse onderdelen. De overtuiging dat die wel gevonden zou worden werd naast idealisme gevoed door het fraaie ontwerp van cepezed. Dit is een Delfts architectenbureau dat al meer dan vijftig jaar experimenteert met hoogwaardige prefab-architectuur.

Van Rechtbank naar Techbank….

Flexibel ontwerp

Transparante glazen gevels, een wit gecoate, stalen draagconstructie en brede trappen, gaven de tijdelijke Rechtbank cachet, al bleven de noodzakelijke bouten en moeren gewoon zichtbaar. In 2017 won het de Amsterdamse architectuurprijs de Gouden AAP. Lopend door het gebouw werd de jury naar eigen zeggen ‘omarmd door een gevoel van rust’. Het vernieuwende architectuurprincipe vatte zij adequaat samen als ‘het gebouw is flexibel in tijd, plaats en functie’.

Ook opdrachtgever het Rijksvastgoedbedrijf was enthousiast: in 2021 werd ‘het losdraaien van de eerste moer’ uitgebreid gevierd. Het vierlaagse gebouw werd vervolgens zorgvuldig uit elkaar gehaald. Een nieuwe eigenaar was intussen gevonden en na een periode in de opslag, kreeg het gebouw een tweede leven als kennislab. Kennispark Twente heeft daarmee een duurzame primeur: de CO₂-uitstoot bij de bouw van de Techbank is minimaal vergeleken met nieuwbouw.

In 2021 werd het vierlaagse gebouw zorgvuldig uit elkaar gehaald.

95 procent hergebruik

Maar liefst 95 procent van de oorspronkelijke materialen is hergebruikt. De overgebleven vijf procent betrof de ophoudcellen en een loopbrug. De speciaal ontwikkelde, losmaakbare kanaalplaatvloeren bleken bij de remontage in Enschede uitstekend te voldoen. De indeling van de verdiepingen is aangepast aan de nieuwe functie. Omdat de oriëntatie op de zon anders is dan in Amsterdam, werd het zonwerend glas aan een andere gevel gemonteerd; twee mogelijkheden waarop het ontwerp al voorsorteerde.

De ontwikkeling van Rechtbank naar Techbank vroeg om durf van alle betrokken partijen. Maar het blijkt een geslaagde stap in de richting van een circulaire bouweconomie. Dit keer voor een gebouw met een publieke functie en een bedrijfsgebouw, maar ook voorstelbaar bij woningbouw. De kennis die cepezed en DPCP opdeden met de tijdelijke Rechtbank zetten zij nu in bij andere projecten, waaronder een tijdelijke vleugel voor het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam.

Maar liefst 95 procent van de oorspronkelijke materialen is hergebruikt.