Gevelbranche op weg naar circulaire geveleconomie

PVC-korrels uit teruggewonnen kunststof kozijnen. Deze korrels dienen weer als grondstof voor de nieuwe generatie kunststof kozijnen. Foto: Deceuninck.

Tekst: ing. Frank de Groot

Op 1 februari 2024 heeft de gevelbranche met de Rijksoverheid het Akkoord Circulaire Geveleconomie getekend (zie kadertekst). Er zijn afspraken gemaakt over de ambities, doelstellingen en activiteiten richting 2030. De Circulaire Geveleconomie is een initiatief van vijf brancheorganisaties in de gevelbouw: de Vereniging Metalen Ramen en Gevelbranche (VMRG), Vereniging Kunststof Gevelelementenindustrie (VKG), Nederlandse Branchevereniging voor de Timmerindustrie (NBVT), Bouwend Nederland Vakgroep GLAS, Vlakglas Recycling Nederland (VRN) en Algemene Branchevereniging Hang- en Sluitwerk (VHS).

We zitten om tafel met Henk Zoontjens, Directeur VMRG en Arjen Veltman, Algemeen Directeur VKG Keurmerk. Arjen is sinds 1 december 2025 werkzaam bij VKG Keurmerk en heeft op 1 februari 2026 Albert Zegelaar als directeur opgevolgd, die na bijna 23 jaar VKG met pensioen is gegaan. Opvallend genoeg is de VKG op dezelfde verdieping als de VMRG gehuisvest bij de Koninklijke Metaalunie in Nieuwegein. Geen scheve blikken op de gang? “Welnee’, zegt Henk. “De gevelindustrie staat voor gezamenlijk uitdagingen, zoals circulariteit, duurzaamheid, daglichttoetreding, Europese Verordening Bouwproducten (CPR) en kwaliteitsborging. Samen kun je daarin meer bereiken dan alleen. Vandaar ook dat vijf brancheorganisaties zich hebben verenigd in de Circulaire Geveleconomie.”

Duurzaamheid kunststof

Kunststof kozijnen moeten al sinds jaar en dag op duurzaamheidsgebied concurreren met aluminium, staal of hout. Want kunststof: dat kan toch niet duurzaam zijn? Arjen reageert: “Ik heb hiervoor 28 jaar gewerkt voor MOSO Bamboo. Vanuit die wereld is toch wel de perceptie dat kunststof zeer milieubelastend is. Maar dan zie je in deze branche dat kunststof kozijnen prima zijn te recyclen en ook een zeer lange levensduur hebben. Als je dan bedenkt dat bamboe de halve wereld over moet per boot en een veel kortere levensduur heeft dan kunststof kozijnen, dan ontstaat er ineens een totaal ander beeld. Maar ja, kunststof is niet biobased, dus heb je meer uit te leggen.”

Arjen zet de feiten op een rij, zonder zich te willen afzetten tegen andere gevelmaterialen: “Oude kunststof kozijnen kun je inleveren bij een kozijnenfabrikant die lid is van VKG. Dat mogen ook oude kunststof kozijnen zijn van niet-leden. In het recycleproces wordt het kunststof fijngemaakt tot een schone PVC-korrel; de basis voor nieuwe kozijnen. Het VKG Recyclesysteem verwerkt nu ongeveer 90% van alle oude kunststof kozijnen. Uiteraard streven we ernaar om in de toekomst 100% van de kunststof kozijnen in te zamelen. Wat we vooral moeten voorkomen is downcyclen. Denk aan kozijnen die worden gerecycled tot paaltjes.”

Kunststof kozijnen bevatten nu ongeveer 30% gerecycled materiaal en dat wordt in de toekomst alleen maar meer. De levenscyclus van een kunststof kozijn is verder wel 50 tot 75 jaar. “Wist je trouwens dat kunststof kozijnen wel tien keer zijn te recyclen? Bij een levensduur van 50 jaar – voorzichtig ingeschat – ben je al 500 jaar verder!”, zegt Arjen. “Uitdaging is nog wel dat nieuw kunststof goedkoper is dan gerecycled kunststof. Bij de huidige oliecrisis zijn die verschillen minimaal, maar voor de lange termijn moeten we daar wel een oplossing voor vinden.”

Henk Zoontjens (links), Directeur VMRG en Arjen Veltman, Algemeen Directeur VKG Keurmerk: “Op het gebied van aantoonbare duurzaamheid is er voor de fabrikanten van kozijnen geen tijd meer te verliezen. Straks wordt een digitaal productenpaspoort volgens Europese regelgeving verplicht gesteld. Dat gaat fasegewijs, maar de kozijnen zijn wel als eerste aan de beurt!” Foto: Frank de Groot.

Duurzaamheid aluminium

Ook de aluminium gevelindustrie weet hoge rapportcijfers op het gebied van circulariteit te overleggen. Henk licht toe: “In Nederland wordt meer dan 95% van al het bouwaluminium gerecycled en dit percentage groeit nog steeds. Omsmelten aan het eind van een levenscyclus kost slechts 5% van de energie die nodig is voor het produceren van aluminium uit bauxiet. Met een levensduur tot wel meer dan 75 jaar is de duurzaamheid dus groot. Van alle stalen kozijnen wordt in Nederland 87% gerecycled. Het maken van staal uit schroot kost 45% minder energie dan het maken van staal uit ijzererts. En het mooie is, deze metalen kunnen oneindig gerecycled worden zonder kwaliteitsverlies.”

Het inzamelen van aluminium kozijnen en andere gevelelementen kost minder inspanning dan bij de kunststof kozijnen: “Aluminium heeft een hoge restwaarde, dus dat wordt vanzelf al wel ingezameld”, zegt Henk. “En vlakglas kent al een goede inzameling via Vlakglas Recycling Nederland. Het ingezamelde vlakglas wordt gesorteerd, gereinigd en verwerkt tot hoogwaardige scherven voor nieuw glas, maar bijvoorbeeld ook isolatiematerialen. Risico is wel dat bijvoorbeeld een fabrikant van flessen of glaswol meer biedt, waardoor de glasstroom feitelijk afbuigt naar downcycling.”

Om te zorgen voor hoogwaardig hergebruik van gevelproducten heeft de Stichting Circulaire Geveleconomie op 9 juni 2026 een nieuwe NTA (Nederlands Technische Afspraak) gelanceerd. Henk: “Deze NTA 8233 Circulaire gevels is een soort gebruiksaanwijzing met spelregels voor hoogwaardig hergebruik. Dit betreft dan metalen, houten en kunststof gevels en bijbehorende componenten, zoals glas, hang- en sluitwerk, panelen en andere kleinere onderdelen.”

Het VKG Recyclesysteem verwerkt nu ongeveer 90% van alle oude kunststof kozijnen. Het streven naar de toekomst is 100%. Foto: VKG Keurmerk.

Hybride oplossingen

De esthetische eigenschappen wegen voor veel opdrachtgevers nog steeds zwaar. Bij kunststof kozijnen zijn volgens Arjen een zeer groot aantal kleuren en structuren leverbaar en zelfs een houtlook is mogelijk. “Het geheim zit in folies die fabrikanten op de kozijnen kunnen aanbrengen. Dat kan zelfs naadloos. Bij recycling is die folie weer te verwijderen.” Bij aluminium zijn ook alle RAL-kleuren mogelijk. Bij aluminium profielen gaat het om hoogwaardige lakken, eventueel met structuur, die via poedercoaten worden aangebracht. “Maar blank gepoedercoat of geanodiseerd aluminium zien we het meeste, omdat de uitstraling van aluminium erg wordt gewaardeerd. Bovendien kun je bij vliesgevels werken met aluminium afdekkappen, die je later eventueel kan vervangen, waardoor je een compleet andere uitstraling krijgt”, zegt Henk.

Als we kijken naar de thermische prestaties, dan zijn zowel kunststof als aluminiumkozijnen zelfs toepasbaar in passiefhuizen. Om de isolatiewaarden te verhogen, maken beide kozijnsoorten gebruik van de meerkamer technologie. Omdat aluminium een hoge warmtegeleiding heeft, past men daar kunststof onderbrekingen toe, die zelf ook goed zijn te recyclen. Arjen: “Beide kozijnsoorten lenen zich goed voor triple beglazing. Bij bestaande kozijnen kun je de sponningdiepte vergroten met opbouwprofielen.” Henk vult aan: “Je komt wel in een spanningsveld tussen energie- en milieuprestatie. Hoe meer materiaal je toepast, hoe hoger de milieubelasting.”

Dan zijn er ook nog de hybride oplossingen. Denk aan houten kozijnen, met een aluminium bekleding aan de buitenzijde. Henk: “Dan heb je binnen de uitstraling van hout en buiten het onderhoudsarme aluminium.” Arjen vult aan dat zelfs voor een aluminium buitenbekleding bij kunststof kozijnen kan worden gekozen: “Maar dat heeft meer te maken met de uitstraling dan kwaliteitsverbetering.”

Informatiedragers

Een belangrijke uitdaging voor de gevelindustrie is het zichtbaar maken van de producteigenschappen van een gevelelement, bijvoorbeeld via een QR-code op een gevelelement of ingebouwde tag die met een smartphone is af te lezen. Henk: “Je kunt een kozijn wel willen hergebruiken, maar dan moet je wel de achtergronden kennen: hoe oud is het kozijn, welke samenstelling heeft deze, wat is de herkomst, enzovoort.”

Hij vervolgt: “Je kunt zelfs sensoren inbouwen die het aantal bewegingen meten. Dan weet je als gebouwbeheerder ook wanneer onderhoud nodig is aan een deur of raam. Dan kun je preventief handelen, in plaats van curatief. Daarnaast weet je bij hergebruik hoeveel een raam of deur al gebruikt is. Een soort kilometerstand, zeg maar.”

In Nederland wordt meer dan 95% van al het bouwaluminium gerecycled en dit percentage groeit nog steeds. Hier een fraaie combinatie met een groene gevel. Foto: VMRG.

Productpaspoort

Met de komst van de vernieuwde Construction Products Regulation (CPR-2024, red.) wordt een digitaal productenpaspoort vanuit Europa verplicht gesteld. Dat noemen we het Digital Product Passport, of DPP. Die zit dan bij de Declaration of Performance and Conformity (DOPC).

Moeten we nu al voor ieder gevelelement een productenpaspoort hebben? Henk: “Nee, de vernieuwde CPR treedt gefaseerd per productgroep in werking. Zodra er een nieuwe Europese geharmoniseerde norm (hEN) voor een product is, wordt een productenpaspoort verplicht. Dat betekent dat de bestaande 440 geharmoniseerde productnormen de komende jaren op de schop moeten. In zo’n hEN staan de Europese testmethoden voor het aangeven van productprestaties. Dat betekent ook dat je verplicht bent de milieuprestaties te berekenen met een levenscyclusanalyse. Gelukkig zijn er al veel categorie-1 en -2 productkaarten van kunststof en aluminium kozijnen in de Nationale Milieudatabase, waarvan de data als het geverifieerde bewijs kan dienen voor de milieu-impact.”

Volgens Henk is er wel haast geboden bij de fabrikanten van kozijnen, omdat van deze productgroep als eerste de nieuwe geharmoniseerde normen gereed zijn. Circa anderhalf jaar (afhankelijk van de co-existentie periode) na publicatie van de hEN moet een leverancier een digitaal productenpaspoort aanleveren. De software van het paspoortsysteem is gebaseerd op open standaarden, zoals BIM.

Rob Daniëls, coördinator Technologie, Kwaliteit en Digitalisering bij VMRG, neemt voor Nederland deel aan de CPR-Acquis werkgroep ‘ramen en deuren’. Hij sprak op 22 oktober 2025 tijdens de jaarlijkse bijeenkomst over de CPR bij het Ministerie van VRO in Den Haag: “In 80% van de gevallen gaat het in Nederland om maatwerk, terwijl in het buitenland veelal van standaardmaten voor kozijnen wordt uitgegaan. Als maatvoering een essentieel kenmerk wordt, heeft dat tot gevolg dat ieder maatwerkkozijn een apart prototype producttype wordt, waarvoor dan weer een aparte prestatie-en conformiteitsverklaring (DOPC) moet worden opgesteld. Voor het bepalen van de U-waarde van het kozijn zijn drie bepalingsmethoden voorgesteld. Al met al leidt die complexiteit tot administratieve lasten voor de circa 5.000 mkb kozijnfabrikanten in Nederland. De expertgroep is op zoek naar vereenvoudigde oplossingen.”

De gevelindustrie staat voor gezamenlijk uitdagingen, zoals circulariteit, duurzaamheid, daglichttoetreding, Europese Verordening Bouwproducten (CPR) en kwaliteitsborging. Op de foto een project met kunststof kozijnen. Foto: VKG Keurmerk.

Uitdagingen

Resumerend liggen er flinke uitdagingen voor de kozijnfabrikanten. Arjen merkt op: “Onder onze leden heb je zowel grote als kleine leden. Daar zitten bedrijven bij met twee personen. Maar die moeten straks wel aan de CPR voldoen. Ze weten vaak niets eens wat een CPR is. Het is duidelijk dat dit een enorme inspanning vraagt. We moeten oppassen dat deze regeldruk niet leidt tot afvallers. Die bedrijven zullen we dus moeten ondersteunen. Wat dat betreft zie je bij de VMRG meer grote bedrijven, waardoor die eenvoudiger capaciteit kunnen vrijmaken voor de nieuwe CPR.”

Henk besluit: “Weet je wat het tegenstrijdige is? Kozijnen maken maar een heel klein percentage uit van de gebouwschil. Dus de impact op de milieuprestatie van een gebouw is ook maar klein. Maar dat is voor ons niet een speerpunt. Wij streven naar een zo laag mogelijk CO₂ footprint van kozijnen en gevelelementen.”

Aluminium schroot en broodjes, samen de oven in.