Onthechting van wandtegelwerk

Tekst: drs. Philip Overduin, Technisch Bureau Afbouw
Beeld: Ed van der Plas, Technisch Bureau Afbouw

Onthechting van wandtegelwerk: vocht en timing blijken bepalend.

“Het ging hier niet om een paar losse tegels”, zegt Ed van der Plas, stukadoorsexpert bij TBA. Hij inspecteerde meerdere woningen. “De schade ontwikkelde zich langzaam en kwam op verschillende plekken in het gebouw voor. Dat is vaak een aanwijzing dat je naar het totale systeem moet kijken.”

Wat werd aangetroffen?

De wanden bestaan uit ter plaatse gestorte betonwanden, die vooraf zijn voorzien van een kwartsbevattende hechtlaag. Daarop is een gipsgebonden afwerklaag aangebracht, waarna de wanden deels zijn betegeld en deels afgewerkt met verf.

Bij het losnemen van enkele wandtegels viel Van der Plas iets op. “De tegels kwamen vrijwel schoon los”, legt hij uit. “Aan de achterzijde van de tegel hechtte het gips nog goed, maar de scheiding zat ín de hechtlaag zelf.”

Zowel op de betonwand als in het gips werden resten van de rood-oranje hechtlaag aangetroffen. “Dat betekent dat de samenhang binnen die hechtlaag is verbroken”, aldus Van der Plas. “Je ziet dat de kwartsdeeltjes deels losraken en dat de filmvorming van de primer is aangetast.” Daarnaast vertoonde het gipsoppervlak luchtbelgaatjes en was het licht afpoederend. “Dat wijst erop dat het gips te lang onder vochtige en koude omstandigheden heeft gestaan”, zegt hij. “En dat is funest voor een goede hechting.”

Aan de achterzijde van de tegel hechtte het gips nog goed, maar de scheiding zat ín de hechtlaag zelf.

Oorzaak en beoordeling

Volgens Van der Plas ligt de oorzaak in een combinatie van factoren. “De betonwand bevat langdurig restvocht. Als het gips daarop onvoldoende snel kan drogen en vervolgens relatief snel wordt afgesloten met keramische tegels, ontstaat een dampremmende situatie. Het vocht kan nergens heen.” Dat langdurige vocht tast uiteindelijk de kunststofgebonden hechtlaag aan. “De primer verliest zijn inwendige sterkte – hij ‘verzeept’ als het ware – en bij krimpbewegingen tussen beton, gips en tegel ontstaan schuifspanningen. Die spanningen breken de hechting.”

Opvallend is dat deze problemen zich vooral voordoen achter tegelwerk. “Op de geschilderde wanddelen, waar het oppervlak dampopen bleef, kon het vocht wél weg. Daar is de hechting grotendeels intact gebleven.”

Conclusie

De schade is niet het gevolg van één uitvoeringsfout, maar van een ongelukkige samenloop van omstandigheden. “Langdurige vochtinwerking vanuit beton, onvoldoende snelle droging van gips en het te vroeg afsluiten met tegelwerk”, vat Van der Plas het probleem samen. “Dat is een proces dat je pas maanden of zelfs jaren later terugziet.”

Les uit deze case: bij betonwanden is niet alleen de materiaalkeuze belangrijk, maar vooral de timing en het beheersen van vocht tijdens het bouwproces. “Als je dat onderschat”, besluit Van der Plas, “komt de schade later alsnog aan de oppervlakte.”